Het ESF-spook dook onlangs weer op. Zeker vijf scholingsfondsen, van vakbonden en werkgevers, kwamen dit voorjaar in financiële problemen. Ze hadden tientallen miljoenen aan subsidies van het Europees Sociaal Fonds (ESF) toevertrouwd aan één vrouw: Aad Wieringa. Zij kon uitgroeien tot een succesvol ondernemer die geld verdiende aan scholingsprojecten waarover haar bv de administratie voerde. Totdat haar imperium een maand geleden instortte en de fondsen zeker 7,7 mln aan verdwenen subsidies moesten terugbetalen.

Uit onderzoek van deze krant blijkt nu dat Wieringa en haar zakenpartners jarenlang slim geld wisten te verdienen zonder formeel de regels te overtreden. Uit gesprekken met betrokkenen en inzage in interne stukken wordt duidelijk hoe subsidies werden gestapeld. Die handelwijze leidde tot overfinanciering van scholingsprojecten en prijsopdrijving: de subsidiegelden overstegen de feitelijke kosten. Niet de scholing van werknemers voerde de boventoon maar winstbejag, zo stellen betrokkenen. Controle op de kwaliteit van de cursussen bleef achterwege.

Op het stapelen van subsidies bouwde een zakenpartner van Wieringa zelfs een heel businessmodel. Onder de naam Easycursus.nl verkocht Cor Baars alle mogelijke cursussen aan bedrijven in de meest uiteenlopende sectoren. Easycursus.nl verzorgde de cursussen in veel gevallen niet zelf, maar fungeerde als een soort makelaar. Want wat veel reguliere opleiders niet konden bieden, maar Baars wel, was toegang tot meerdere subsidiebronnen.

Een powerpointpresentatie van Baars uit 2009 laat zien hoe dat stapelen werkte. Op een cursus steigerbouw van maximaal zes dagen konden bedrijven per werknemer 592 aan subsidie overhouden, zo maakt een van de sheets duidelijk. Dat geld bleef over ná betaling van de scholings- en administratiekosten aan respectievelijk Easycursus.nl en de persoonlijke bv van Wieringa.

Directeur Jürgen Verket van Scaffolding Training Europe vertelt hoe (bouw)bedrijven hem onder druk zetten om zijn cursussen steigerbouw via Easycursus.nl te laten lopen. Op die manier konden de bedrijven niet alleen uit het eigen sectorfonds geld voor scholing ontvangen, maar ook nog een ESF-subsidie via de Wieringa-route. Door de tussenschakel steeg zijn cursusprijs van 931 naar 1014 per deelnemer, zegt Verket. De stijging werd voor de bedrijven echter ruimschoots goedgemaakt doordat zij via Easycursus.nl bij het ESF terechtkonden voor een extra subsidie van 40% van de kosten. Het sectorfonds had geen zicht op de stapeling van subsidies, zegt Hans Paul Mulder van bouwfonds SFB.

Iets soortgelijks gebeurde ook in de transportsector, leren interne documenten van een andere opleider die met Baars samenwerkte. Een ex-werknemer herinnert zich nog goed hoe zijn directeur in de ban raakte van Baars . Hij kreeg dollartekens in zijn ogen en raakte behoorlijk van het pad af , aldus de medewerker die uit angst voor zijn carrière niet met zijn echte naam in de krant wil. Naast de ESF-korting die via Baars verliep, en toen nog 50% van de scholingskosten dekte, konden bedrijven over dezelfde kostenpost nog eens 75% vergoed krijgen via het eigen sectorfonds. Volgens een rekenmodel cursussen SOG kon een transportbedrijf zo 21.357,75 verdienen op cursussen voor in totaal 149 deelnemers. Iedereen profiteerde.

En dat terwijl de ESF-regels vereisen dat melding wordt gemaakt van een eventuele tweede financier om te voorkomen dat er subsidie overblijft. Die regel gaat echter niet op als sprake is van een bijdrage uit het scholingsfondsen van werkgevers en vakbonden. Dan is, aldus een zegsvrouw van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), sprake van een private bijdrage . Vakbonden en werkgeversorganisaties hebben immers samen via cao-afspraken besloten een percentage van de loonsom te reserveren voor scholing, daar komt de overheid niet aan te pas, luidt de redenering. Toch is het de minister die zo n afspraak bindend kan opleggen aan de hele sector. Hierdoor worden ook bedrijven die geen cao-partij zijn, verplicht een premie af te staan aan een collectief scholingsfonds.

Pieter Kievit van het zogenaamde SOOB-scholingsfonds in de transport en logistiek spreekt na inzage in de stukken van misbruik en oneigenlijk stapelen van subsidies. Hij noemt dat zeer betreurenswaardig , maar hij voelt zich niet verantwoordelijk. Er zullen altijd bedrijven zijn die dit proberen. Maar wij hebben er geen zicht op als zij via een creatieve truc meerdere subsidies aanvragen.

Die truc zat hem in een simpele uitbreiding van de bedrijfsactiviteiten via een wijziging in het handelsregister van de Kamer van Koophandel (KvK). Op de website van http://Easycursus.nl wordt openlijk verwezen naar formulieren van de KvK, waarmee bedrijven naast een scholingsbijdrage uit de eigen sector ook in aanmerking konden komen voor een subsidieaanvraag via de Stichting Opleidingsfonds voor de Groothandel (SOG). Het was dit scholingsfonds waar Wieringa, totdat zij vorige maand uit haar functie werd gezet, jarenlang directeur was. Tussen 2009 en 2012 voegden 5434 bedrijven uit andere sectoren als subactiviteit groothandel toe aan het handelsregister. Maar de KvK, die enkel registreert, is niet bevoegd om te controleren of daar ook daadwerkelijk sprake van was, laat een zegsvrouw weten.

SOOB-bestuurder Kievit hekelt de gang van zaken. Zelfs al is sprake van een gemengd bedrijf dan nog kunnen werknemers maar in één sector actief zijn. Of in de groothandel óf in een andere sector.

Omdat er flink geld te verdienen viel aan de cursussen, kreeg de kwaliteit ervan steeds minder aandacht, stelt de ex-werknemer van een van de opleiders die met Baars samenwerkte. Nieuwe cursussen werden in de kroeg bedacht . Om werkgevers ertoe te bewegen cursussen af te nemen werden daar verplichte keuringen, die in principe niet subsidiabel zijn, ingedrukt . Zo mogen vrachtwagenchauffeurs bij wet alleen aan het verkeer deelnemen als zij periodiek medisch gekeurd worden. Een kostenpost dus voor transportbedrijven, niet een scholingstraject waarmee lager opgeleide werknemers hun arbeidsmarktpositie verbeteren. Toch vormde de keuring de basis van de cursussen, zo blijkt uit de stukken. Daar voegden ze dan een fitheidstraining van een kwartiertje en een adviesgesprek van een halfuurtje aan toe. Ook zouden de vrachtwagenchauffeurs nog worden gesommeerd in de eigen tijd, dus na het afleveren van de vracht, mee te doen aan de cursus. Zodoende werd de vergoeding op verletkosten ook oneigenlijk opgestreken, stelt de ex-medewerker.

Verletkosten worden vergoed ter compensatie van productieverlies, wanneer de werknemer werkbare uren besteedt aan scholing. Maar controleren of er daadwerkelijk sprake was van productieverlies is zo ingewikkeld dat het scholingsfonds voor de bouwnijverheid SFB die controle achterwege laat. Vanwege dergelijke toezichtproblemen is subsidie op verletkosten uit de ESF-pot sinds 2007 zelfs überhaupt niet meer mogelijk, stelt accountant René Koffeman, die bedrijven destijds adviseerde over de controle.

Ook in de bouw profiteerden bedrijven oneigenlijk van een bijdrage op verletkosten, stellen betrokkenen. Die bijdrage kwam na 2007 niet meer uit de ESF-pot, maar nog wel uit het eigen sectorfonds. Dat was met name lucratief voor bedrijven die door de crisis vanaf 2009 met lege orderportefeuilles kampten. Hoewel er geen werk was voor het personeel, kon door een stapeling van subsidiepotjes toch geld verdiend worden aan de cursussen, stellen zij. Van productieverlies was geen sprake.

Bij de opleider in de transportsector zouden zelfs handtekeningen zijn vervalst, stelt de ex-werknemer die anoniem wil blijven. De handtekeningen waren cruciaal om de ESF-subsidie te bemachtigen. Dan werd er gezegd dat deelnemers vergeten waren om presentielijsten in te vullen, en dat het puur om een formaliteit ging. Wij moesten dan met drie verschillende pennen aan de slag en wat koffievlekken en kreukels in de formulieren maken.

De handtekeningen vormden onderdeel van de verplichte ESF-administratie die de persoonlijke bv van Wieringa verzorgde. Zij bracht 15% van de cursusprijs in rekening voor administratiekosten. Ze had zodoende een belang bij de verkoop van zo veel mogelijk cursussen. Maar toch was het Wieringa die bepaalde welke opleiders accreditatie kregen om ESF-subsidie aan te vragen bij de door haar geleide SOG. Een daarvan was Easycursus.nl.

830 mln aan ­ESF-subsidie voor Nederland

Op de vraag wat de criteria waren om in aanmerking te komen voor accreditatie kan werkgeversvertegenwoordiger Jan Zanen, die namens de vijf gedupeerde fondsen spreekt, geen antwoord geven. We hebben daar niet actief op gecheckt. We gingen ervan uit dat het door Wieringa goed geregeld was.

Het betekende dat Baars zonder verdere inhoudelijke toets opleidingen en cursussen kon aandragen voor ESF-subsidie. Zijn stiefzoon en zaakwaarnemer Sander Boer bevestigt dat. Het ministerie controleerde alleen de kostenverantwoording. Als het ministerie geen strengere regels eist, gaan wij die ook niet opleggen. Je gaat ook geen zestig rijden als honderd de maximale snelheid is, dan rijd je honderd, aldus Boer.

Volgens een woordvoerder van het ministerie van SZW wordt wel degelijk steekproefsgewijs gecontroleerd op kwaliteit, maar ligt de eerste verantwoordelijkheid bij de fondsen. Van het stapelen van subsidies was het ministerie op de hoogte.

In reactie laat Cor Baars weten in alle gevallen legitiem gebruik te hebben gemaakt van bestaande regelgeving. Bovendien stelt hij dat Easycursus.nl niet het enige bedrijf was dat zo zaken deed. In totaal 96 opleidingsinstituten, erkend door het Scholingsfonds voor de Bouwnijverheid, kunnen met cursussen op het gebied van vaktechniek hun opdrachtgevers geld laten verdienen op cursussen , aldus Baars die wil benadrukken dat hij een gewone zakenrelatie met Aad Wieringa onderhield.

Omdat flink viel te verdienen, kreeg de kwaliteit van de cursussen steeds minder aandacht

Europese miljoenen

Tot en met 2013 is er voor Nederland in totaal 830 mln aan subsidie uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) beschikbaar. Een belangrijke doelstelling van het ESF is om een betere arbeidsmarktpositie te creëren voor laagopgeleide werknemers.

Als het aan de Europese Commissie ligt wordt het totale budget van het ESF vanaf 2014 verhoogd van 76 mrd naar 84 mrd. Volgens plaatsvervangend directeur-generaal Werkgelegenheid en Sociale Zaken, Zoltán Kazatsay, is het zeer belangrijk dat het geld goed besteed wordt nu de Europese arbeidsmarkt met grote problemen kampt. Kazatsay is er vooral beducht voor dat onder invloed van de crisis middengroepen op de arbeidsmarkt worden weggedrukt als zij zich niet blijven scholen. Het geld is er, maar het is de vraag hoe dat het beste tot zijn recht komt. Zonder centrale coördinatie lukt het niet , stelt hij.

Je rijdt ook geen zestig als honderd de maximale snelheid is, dan rijd je honderd

In Nederland wordt de uitvoering van de scholingsprojecten overgelaten aan decentrale opleidings- en ontwikkelingsfondsen. Bedrijven kunnen alleen via deze fondsen, die beheerd worden door werkgeversorganisaties en vakbonden, een subsidieaanvraag indienen voor dit doel. Het is volgens het ministerie van Sociale Zaken in Den Haag in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de fondsen om toe te zien op de kwaliteit van de scholing. Nederland is geen voorstander van het verhogen van het ESF-budget. De lidstaten beslissen eind van het jaar over de nieuwe begroting.

Politieke reacties

CDA en PVV willen opheldering van staatssecretaris Paul de Krom van Sociale Zaken over de mogelijkheid om subsidies te stapelen en de constructies die tot overfinanciering en prijsopdrijving leiden.

Of het nu wel of niet langs het randje van de wet is, dit is moreel niet te verkopen , stelt CDA-Tweede Kamerlid Eddy van Hijum. Hij noemt het onthutsend dat de scholingsfondsen hier geen zicht op hadden. De wereld van het Agentschap (subsidieloket van Sociale Zaken, red.) en die van de scholingsfondsen komen niet bij elkaar en daarachter zit een wereld die je niet wil kennen. De fondsen die wel op de hoogte waren, diskwalificeren zich volgens Van Hijum voor nieuwe ESF-aanvragen.

Tweede Kamerlid Ino van den Besselaar (PVV) was zelf werkgeversonderhandelaar en bestuurder in het Scholingsfonds voor de Bouwnijverheid. Hij noemt de beschreven praktijken zeer herkenbaar. Enerzijds willen sectoren zo veel mogelijk aan ESF-subsidie opstrijken, anderzijds zijn ze niet in staat voldoende controle uit te oefenen op de diverse geldstromen en de inhoud van de scholing, zegt hij.

Van den Besselaar noemt het bedenkelijk dat er geen zicht is op de kostprijs van een cursus en dat iedereen, via een verhoging van de kostprijs, uit de subsidieruif kan mee-eten. Hoewel hij niet vindt dat sectorfondsen in dit soort gevallen niet meer in aanmerking voor ESF zouden moeten komen, pleit Van den Besselaar voor een diepgaand onderzoek.

SECTION: WEEKEND; Pg. 13 Het Financieele Dagblad | LENGTH: 1892 woorden | GRAPHIC: Wouter Tulp | Comic House Oosterbeek

Olav Roeyset zoekt een vrouw. En snel. Niet om zijn privéleven op te fleuren, maar voor de raad van commissarissen van zijn beursgenoteerde meubelbedrijf. Terwijl die achtkoppige raad al drie vrouwen telt! De kleine bestuursvoorzitter van het Noorse Hjellegjerde zakt wat dieper weg in een van de leren fauteuils die her en der geclusterd staan in de statige lobby van het Bristol Hotel in hartje Oslo. ‘Ik word gedwongen een goede commissaris naar huis te sturen terwijl ik mijn goed op elkaar ingespeelde team juist nu hard nodig heb’, zegt hij met een mengeling van gêne en irritatie. Want hij had het natuurlijk kunnen zien aankomen. Het Noorse parlement – dat een paar straten verderop zetelt – nam namelijk al in 2003 de wet aan waar Roeyset nu tegenaan hikt. Vanaf 1 januari dit jaar verplicht Noorwegen alle beursgenoteerde bedrijven en bedrijven met een zelfverkozen groep aandeelhouders om zich te houden aan een genderminimum van 40% in de raad van commissarissen. Op straffe van opheffing.

Olav Roeyset dacht dat het zo’n vaart niet zou lopen. ‘We hadden gehoopt dat de overheid coulant zou zijn en ons team het uit zou kunnen zitten tot de aandeelhoudersvergadering in mei’, vertelt hij. Hij kijkt de lobby rond, waar de top van het Noorse bedrijfsleven zich in victoriaanse stijl aan geïmporteerde luxe laaft. Alles is er als vanouds. Zakenmannen in pak steken sigaren op en niets verraadt de fluwelen revolutie die zich in Noorwegen heeft voltrokken.

Roeyset heeft verkeerd gegokt. Samen met 77 andere bedrijven kreeg hij onlangs een brief van het ministerie voor emancipatie en gezin. In de maand uitstel die hem gegeven is moet hij alsnog een extra vrouw vinden – ook al zit hij midden in een reorganisatie. ‘We hebben de wet verkeerd geïnterpreteerd’, legt hij uit. ‘Het quotum geldt alleen voor door de aandeelhouders verkozen commissarissen. Onze werknemersvertegenwoordigster telt niet.’ Maar hoe vervelend hij dat ook vindt, en hoe principieel onjuist hij de inmenging in zijn ondernemingsbeleid ook noemt, hij gelooft dat quota ‘een noodzakelijk kwaad’ zijn. ‘Op de lange termijn zullen we er allemaal van profiteren.’

Vijf jaar geleden dacht de werkgeversorganisatie NHO daar nog heel anders over. De vrouwelijke voorzitter Sigrun Vågeng waarschuwde veelvuldig voor de rampzalige gevolgen van een quotum. Buitenlandse investeerders zouden zich terugtrekken en binnen de gestelde termijn voldoende capabele vrouwen vinden leek ondenkbaar. Maar volgens de laatste cijfers voldoet inmiddels 90% van de 460 bedrijven aan de wet, wat neerkomt op 38% vrouwelijke commissarissen in de top van het Noorse bedrijfsleven, veruit het hoogste percentage ter wereld. In 2003 was dat met 6% net iets lager dan in Nederland nu: 6,9%.

Ook de investeerders bleven. Sterker nog: niet eerder telde Noorwegen zoveel investeringen van buiten als in de laatste twee jaar. Dat bedrijven werkelijk gevaar lopen om te worden opgeheven, verwacht inmiddels niemand meer, ook al beklemtoont minister Manuela Ramin-Osmundsen van emancipatie en gezin dat aan de wet moet worden voldaan. ‘De ervaring leert dat de meeste bedrijven die wij wijzen op hun tekortkomingen deze corrigeren binnen de aangegeven termijn’, zegt zij. De werkgeversclub legt de verantwoordelijkheid liever bij de overheid. ‘Zo ver gaan dat honderden werknemers op straat komen te staan? Dat zullen ze niet durven’, zegt Vågeng.

Toch nam ze niet de proef op de som en koos onder druk van de regering voor samenwerking. Via het project Female Future werden honderden vrouwen uitverkoren om de vrijkomende topfuncties in te vullen. ‘We noemden het parelduiken. Bedrijven moesten op zoek naar verborgen talent in hun organisaties’, vertelt Vågeng op haar werkkamer met uitzicht over de besneeuwde daken van de Noorse hoofdstad. Bij gebrek aan een vrouwelijke tegenhanger van het ‘old boys network’ werden kandidaten opgenomen in een database waaruit werkgevers gemakkelijk konden kiezen. Ze is er trots op. ‘We hebben geprobeerd om het negatieve imago in het buitenland om te keren. Nu zeggen we: kijk naar ons, we lopen voorop. Het is niet meer salonfähig om tegen te zijn.’

Het is meer dan Ansgar Gabrielsen in 2003 had durven hopen. Trots geeft de oud-minister van handel en industrie, en initiator van de genderwet, een dag later een rondleiding in het Storting, het Noorse parlementsgebouw waar hij vijf jaar geleden geschiedenis schreef. Oud-collega’s slaan hem op de schouder terwijl ze hem zijn geuzennaam toeroepen: ‘Hé, als we daar mr. 40% niet hebben’. In de mannenkleedkamer van de Noorse volksvertegenwoordiging wordt wederom gelachen als de christendemocraat op een strijkplank stuit. ‘Kijk, dit is Noorwegen anno 2008.’ Hij pakt de strijkbout op. ‘Moet je daar geen foto van maken?’

Toch nam Gabrielsen in de winter van 2002 een risico dat tot politieke zelfmoord had kunnen leiden. Hij informeerde een parlementair verslaggever over zijn plannen zonder politieke ruggespraak te plegen. Noch zijn eigen partij noch de centrumrechtse coalitie, zelfs niet de minister-president, was op de hoogte. In februari kopte de grootste Noorse krant: ‘De minister van handel heeft genoeg van de mannenclub: wil vrouwen in boardrooms dwingen’.

Naar eigen zeggen had Gabrielsen vooral een economisch argument. Hij kon het zich als minister van handel niet langer veroorloven ‘zo’n groot deel van het arbeidspotentieel onderbenut te laten.’ Maar hij wist ook dat de grootste oppositiepartij, de sociaaldemocraten, al langer voor een quotum pleitte en dat een kamermeerderheid die voor quotering zou zijn, een reële mogelijkheid was.

Al sinds midden jaren tachtig schrijven meer meisjes dan jongens zich in op Noorse universiteiten. Bij het aantreden van Europa’s eerste vrouwelijke premier, Gro Harlem Brundtland in 1986, werd een record van 40% vrouwen in de ministersploeg aangesteld. Het betekende het startsein voor een voortdurende overheidscampagne om vrouwen voor te dragen voor hoge posities in het openbaar bestuur en de publieke sector. Politieke druk om die ontwikkelingen terugvertaald te zien in de top van het bedrijfsleven voert terug tot begin jaren negentig. ‘Het was de werkgeversclub die daarop zei: geef ons tien jaar en we regelen het zelf. Maar ik moest na zeven jaar constateren dat er nog niets veranderd was’, zegt Gabrielsen. ‘Dus toen heb ik me voorgenomen: als het niet natuurlijk gaat dan moet ik ze een handje helpen.’

Hij liet zich overtuigen door Amerikaanse rapporten die een positief verband veronderstelden tussen bedrijfsprestaties en gemengde raden van commissarissen. Inmiddels moet hij bekennen dat het verband wetenschappelijk omstreden is omdat het effect ook andersom kan zijn. Dat wil zeggen: bedrijven die goed presteren zouden eerder geneigd zijn vrouwen aan te nemen. Maar Gabrielsen wilde zich niet verzoenen met een magere 6% vrouwen in de raden van commissarissen. ‘Als 50% van de bevolking vrouw is, en minstens zo goed opgeleid als de mannen, waarom moeten ze er dan achttien keer harder voor vechten om hogerop te komen? De vraag is of je dat als maatschappij moet accepteren.’

Een typisch Noorse redenering, vindt Gerard Hofstede, emeritus hoogleraar vergelijkende cultuurstudies van organisaties aan de Universiteit Maastricht. ‘Het zegt iets over het sterk ontwikkelde maakbaarheidsideaal van de Noren. Ze houden erg van regels.’

Vraag de Noren zelf naar een verklaring voor hun uitzonderlijke wetgeving en ze verwijzen naar de egalitaire samenleving die Noorwegenvan oudsher kenmerkt. Het land kent geen aristocratie maar wel een lange periode van onderdrukking door Zweden en Denen. Onafhankelijk is Noorwegen pas sinds 1905. Nivelleringsdenken zit in de cultuur. Dat geldt volgens Hofstede voor heel Scandinavië. ‘Het zijn feminiene samenlevingen waar samenwerking het wint van competitie. In Noorwegen is 43% van de parlementariërs vrouw, in Finland 60%.’

Toch zijn vrouwen in topposities in de private sector in de minderheid. ‘Omdat ze niet democratisch worden gekozen maar via coöptatie, zie je vertraging optreden in het bedrijfsleven’, aldus Hofstede. ‘In heel Scandinavië leeft een politieke wens om dat gelijk te trekken maar dat de Noren het durven afdwingen, zegt iets over hun onaantastbare positie.’ Daarmee doelt hij op de Noorse welvaart. In 2007 is de economische groei boven de 4% uitgekomen voor het vierde jaar op rij. Niet vanwege het aantal vrouwen aan de top maar vanwege de olie die eind jaren zestig is ontdekt. De olie-inkomsten scheppen ruimte om te experimenteren.

Zo bezien dankt Catrine Birkevold Liem (35) haar recente carrièrespurt vooral aan de rijkdom van haar vaderland. Het hoofd van de salesafdeling van het beursgenoteerde Ekportfinans, een publiek-private kredietverschaffer voor de exportsector, doorliep de commissarissenopleiding Female Future van de NHO en beschikt inmiddels over twee commissariaten, één bij een producent van oliekerende schermen en één bij een instituut voor microkrediet. Bedrijven die niet onder de genderwet vallen maar desondanks bewust op zoek gingen naar een vrouw. Toch aast ze ook nog op een derde commissariaat bij een beursgenoteerde onderneming. Opvallende ambities voor een jonge carrièrevrouw met zwangerschapsverlof. ‘Vroeger dacht ik dat de raad van commissarissen iets was voor oude mannen aan het eind van hun carrière’, zegt de moeder van drie kinderen tijdens de lunch in een trendy café op de bovenste verdieping van een kantorencomplex. ‘Nu zie ik het als een opstap naar meer. In ruil voor mijn expertise op een deelgebied krijg ik brede ervaring met het runnen van een bedrijf. Die wil ik gebruiken om op de lange termijn een eigen bedrijf te starten.’ Ze heeft niet het idee dat ze er als excuustruus tussen zit. ‘Je ziet bedrijven die op zoek zijn naar een vrouw meer op specialismen selecteren. Vroeger bestond een raad van commissarissen uit een groep generalisten met een lange staat van dienst die elkaar onderling goed kenden. Maar met de komst van de vrouwen is de zoektocht naar toegevoegde waarde veel gerichter.’

Headhunter Elin Hurvenes, die een groot deel van de nieuwe vrouwen voor commissariaten wist te strikken, spreekt van ‘de belangrijkste machtsverschuiving sinds vrouwen het recht verwierven om te stemmen’. De geboren Noorse met een MBA aan de Londen Business School werkte jarenlang als consultant in de Londense city. Inmiddels is ze bezig aan een boek voor de Engelstalige markt over de Noorse ontwikkelingen. ‘Er zijn belangrijke lessen te leren van dit experiment’, zegt ze. ‘Natuurlijk zijn er goede vrouwen beschikbaar maar het zijn geen bekenden van de mannen met macht. Dat zo weinig vrouwen de top halen, heeft eerder te maken met een gebrek aan vertrouwen dan met een gebrek aan expertise. Dat is logisch: onbekend maakt onbemind.’

Toch hoeven landen volgens Hurvenes de rigide maatregel van Noorwegenniet te volgen om vooruitgang te boeken. ‘Als we de selectiecommissies voor de raden van commissarissen verplicht gemengd hadden gemaakt, was het ook gelukt. Dan hadden we het dreigement van opheffing achterwege kunnen laten.’